Kültürel Mirasta Kapsayıcılık: Erişimden Katılıma Uzanan Yeni Bir Yaklaşım

TÜBA tarafından yayımlanan “iNCLUSION in the Cultural Heritage Sector” başlıklı eser, kültürel mirasın herkes için erişilebilir, anlaşılır ve katılıma açık hâle getirilmesine yönelik bilimsel yaklaşımları ve uygulama modellerini bir araya getiriyor. Kitap, TÜBA Başkanı Prof. Dr. Muzaffer Şeker ile Doç. Dr. Kevser Çınar’ın editörlüğünde hazırlandı.

Kapsayıcılık Yalnızca Fiziksel Erişimle Sınırlı Değil

Yayın, kapsayıcılığı binalara giriş koşullarının ötesinde ele alıyor. Engelli bireylerin ve kültürel yaşama katılımda güçlük yaşayan grupların deneyimleri, temsilleri ve karar alma süreçlerindeki rolleri de incelemenin merkezinde yer alıyor. Müze yöneticilerinden mimarlara, eğitimcilerden kamu politikaları uzmanlarına kadar geniş bir kitleye hitap eden çalışma, kültürel mirasta kapsayıcılığın bir bilimsel ve kurumsal sorumluluk olduğunu vurguluyor.

Uluslararası Katkılarla Hazırlanan Kapsamlı Bir Çalışma

Kitap, TÜBA koordinasyonunda yürütülen ve Avrupa Birliği Erasmus+ programı tarafından ortak finanse edilen iNCLUSION projesinin bilimsel çıktıları arasında yer alıyor. Yükseköğretim öğrencilerinin engelli bireylere yönelik dönüştürücü kültürel deneyimler geliştirme kapasitesini artırmayı hedefleyen proje kapsamında hazırlanan eserde, kültürel miras turizmi, müzecilik, eğitim, mimarlık, dijital beşerî bilimler ve kamu politikaları kapsayıcılık ekseninde bir araya getiriliyor.

Teknoloji ve Uygulama Örnekleri

Eserde görme engelli bireyler için dokunsal tezhip ve hat sergilerinden çok duyulu müze tasarımına, oyun temelli erişilebilirlik yaklaşımlarından çocukların kültürel mirasla buluşturulmasına kadar çeşitli uygulamalar inceleniyor. Dr. Kevser Çınar, yapay zekâ, dijital hikâye anlatıcılığı, sanal ve artırılmış gerçeklik ile açık veri gibi araçların erişimi genişletebileceğini belirtiyor. Ancak teknolojinin kendiliğinden kapsayıcı olmadığına dikkat çekerek, bu uygulamaların nasıl tasarlandığının, hangi deneyimleri temsil ettiğinin ve kullanıcıların geliştirme süreçlerine katılıp katılmadığının belirleyici olduğunu ifade ediyor.

Erişimden Temsile

Prof. Dr. Muzaffer Şeker, sunuş yazısında kültürel mirası ortak hafızanın, kimliğin ve toplumsal katılımın alanı olarak tanımlıyor. Çınar ise önsözünde kültürel mirasa erişimin temel bir kültürel hak olduğunu, ancak bir müzeye girebilmenin ya da dijital bir içeriğe ulaşabilmenin, kişinin kültürel anlatılarda temsil edildiği anlamına gelmediğini belirtiyor.

Kitap; evrensel tasarımla öğrenme, tarihî kent merkezlerinde sürdürülebilir ulaşım, göç ve aidiyet ilişkisi ile kapsayıcı müze politikaları gibi konuları da kapsıyor. Bu çeşitlilik, kapsayıcılığın ulaşım sistemleri, kurumsal işleyiş, kültürel anlatılar ve hangi toplulukların hafızasına yer verildiğiyle de ilişkili olduğunu ortaya koyuyor.