Afrika’nın milyarlarca dolarlık deniz kaynakları, kaçak avcılık ve yabancı filoların baskısı altında. Yıllık 7-11 milyar dolar kayıp yaşanırken, Türkiye-Somali iş birliği yeni bir döneme işaret ediyor.
Afrika kıtasının zengin deniz rezervleri, kaçak ve kayıt dışı balıkçılık ile yabancı filoların yoğun faaliyetleri nedeniyle milyarlarca dolarlık ekonomik kayba, gıda güvenliği riskine ve ekolojik baskıya sahne oluyor. Yaklaşık 30 bin kilometrelik sahil şeridine sahip olan kıta, balık stoklarından beklenen ekonomik faydayı yeterince elde edemiyor.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ve uluslararası raporlar, Afrika ülkelerinin yasa dışı, kayıt dışı ve düzenlenmeyen balıkçılık faaliyetleri nedeniyle her yıl 7 ila 11 milyar dolar arasında gelir kaybı yaşadığını belirtiyor.
Afrika’nın denizlerindeki yüksek verimlilik, okyanus akıntılarının etkisiyle şekilleniyor. Batı Afrika kıyılarındaki Kanarya Akıntısı ve güneybatıdaki Benguela Akıntısı, besin açısından zengin suyu yüzeye taşıyarak bölgeyi dünyanın en üretken balıkçılık alanlarından biri haline getiriyor.
Moritanya’dan Namibya açıklarına uzanan hat, küresel balık arzında önemli bir yer tutuyor. Ancak kıta ülkeleri, bu potansiyelin ekonomik karşılığını büyük ölçüde kaybediyor. Batı Afrika’da sardalya, uskumru ve istavrit gibi küçük pelajik türler halkın temel protein kaynakları arasında yer alıyor.
Avlanan balıkların önemli bir bölümü yerel tüketim yerine balık unu ve yağı üretimine yönlendiriliyor. Dünya Bankası verilerine göre Sahra Altı Afrika’da yaklaşık 200 milyon kişi günlük protein ihtiyacının önemli bir kısmını balıktan karşılıyor.
Doğu Afrika ve Hint Okyanusu hattında ise sarıkanat orkinos ve kılıç balığı gibi yüksek ticari değere sahip türler öne çıkıyor. Aden Körfezi’nden güneye uzanan hat, göçmen balık türlerinin ana geçiş güzergahları arasında bulunuyor.
Mozambik ve Tanzanya kıyılarındaki karides yatakları ile Madagaskar çevresindeki deniz ürünleri uluslararası pazarlarda yüksek talep görüyor. Victoria Gölü’nde avlanan Nil levreği de kıtanın önde gelen ihracat kalemlerinden biri olmayı sürdürüyor.
Ancak aşırı avlanma ve piyasa yapısındaki dengesizlikler, bu kaynakların sürdürülebilirliğini zorlayan başlıca unsurlar arasında yer alıyor.
Afrika kıyılarındaki kaçak ve kayıt dışı balıkçılık faaliyetleri büyük ölçüde yabancı uzak su balıkçı filoları tarafından yürütülüyor. Uluslararası izleme raporları, Çin, Avrupa ve Asya merkezli filoların Afrika sularında ekonomik kayıpları artırdığını ve ekosistem üzerinde ciddi baskı oluşturduğunu ortaya koyuyor.
Çin’e ait uzak su balıkçı filosu, Afrika sularında en geniş varlığa sahip yapılar arasında yer alıyor. Yüzlerce gemiden oluşan bu filo, Batı Afrika’dan Hint Okyanusu’na kadar geniş bir alanda faaliyet gösteriyor. Bazı Çin bandıralı gemilerin lisans ihlalleri, yasaklı av teknikleri ve konum gizleme uygulamaları kullandığı belirtiliyor.
Avrupa Birliği ülkeleri ise daha çok resmi balıkçılık anlaşmaları çerçevesinde faaliyet yürütüyor. İspanya ve Fransa başta olmak üzere bazı AB ülkelerinin filoları, Batı Afrika sularında yoğun avcılık yapıyor. Bu anlaşmaların denetim kapasitesine ilişkin tartışmalar devam ediyor.
Güney Kore, Tayvan ve Japonya gibi ülkelerin de Afrika sularında filoları bulunuyor. Denetim zafiyetleri nedeniyle bazı faaliyetlerin eksik bildirim veya kayıt dışı yöntemlerle yürütülebildiği uluslararası raporlara yansıyor.
Afrika’nın deniz kaynaklarının korunmasına yönelik arayışlar sürerken, Türkiye’nin Somali ile geliştirdiği iş birliği farklı bir model olarak öne çıkıyor. Ordu Yardımlaşma Kurumu (OYAK) ile Somali Balıkçılık ve Mavi Ekonomi Bakanlığı ortaklığında kurulan SOMTURK, 2025’te hayata geçirildi.
SOMTURK, Somali’nin münhasır ekonomik bölgesinde balıkçılık faaliyetlerinin lisanslandırılması, kayıt altına alınması ve denetlenmesi süreçlerine destek veriyor. Proje kapsamında uluslararası gemiler tarafından yapılan yasa dışı balıkçılığın önlenmesi, deniz güvenliğinin sağlanması ve balıkçılık altyapısının iyileştirilmesi konularında çalışmalar yürütülüyor.
30 Mart’ta Mogadişu’da düzenlenen törende, Somali kara sularındaki uluslararası balıkçılık lisansı Ergun Reis A. adlı Türk gemisine verildi. Bu, Somali’de uluslararası balıkçılık faaliyetleri kapsamında izin verilen ilk gemi oldu.
Somali’nin deniz kaynaklarından elde ettiği geliri artırmayı hedeflediği ve balıkçılık faaliyetlerinin daha sıkı denetim altına alınmasının planlandığı görülüyor. Lisanslama, izleme ve veri temelli yönetim yaklaşımı, kıta genelinde yaygın olan kontrolsüz avcılık modeline alternatif bir yapı sunuyor.
Yorum Yap