Boşanma davası açmak isteyen eşler önce hangi mahkemeye başvuracaklarını öğrenmek durumundadır. Bu konuda iki ayrı soru vardır. Birincisi davanın hangi tür mahkemede görüleceğidir, yani görevli mahkeme. İkincisi ise o türden…
Boşanma davası açmak isteyen eşler önce hangi mahkemeye başvuracaklarını öğrenmek durumundadır. Bu konuda iki ayrı soru vardır. Birincisi davanın hangi tür mahkemede görüleceğidir, yani görevli mahkeme. İkincisi ise o türden hangi şehir veya ilçedeki mahkemenin dosyaya bakacağıdır, yani yetkili mahkeme. Bu iki kavram birbirine karıştırılabiliyor ve yanlış mahkemede açılan dava zaman kaybına yol açabiliyor.
Görev ve yetki kuralları dava dilekçesi hazırlanırken en başta netleştirilmesi gereken usul konularıdır. Dilekçede hangi mahkemeye hitap edildiği doğru yazılmazsa, dosya işleme alındıktan sonra bile karşı taraf itiraz yoluna gidebilir ve bu durum sürecin ilerleyişini etkileyebilir. Bu yüzden dava açılmadan önce hem görevli mahkeme türünün hem de coğrafi olarak yetkili mahkemenin ayrı ayrı tespit edilmesi gerekir.
Türk hukuk sisteminde boşanma davalarına bakmakla görevli mahkeme aile mahkemesidir. Aile mahkemeleri, evlilik birliğinden doğan uyuşmazlıkları çözmek üzere kurulmuş özel mahkemelerdir ve boşanma, ayrılık, nafaka, velayet gibi konular bu mahkemelerin görev alanına girer. Aile mahkemesi bulunmayan yerleşim yerlerinde ise bu görevi asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla yürütür. Dava dilekçesi böyle bir yerde asliye hukuk mahkemesine sunulur ve mahkeme dosyayı aile mahkemesi gibi değerlendirir.
Görevli mahkemenin doğru belirlenmesi dosyanın esasa girmeden önce sağlıklı ilerlemesi açısından önem taşır. Yanlış görevde açılan bir dava reddedilmez ancak görevsizlik kararıyla karşılaşabilir ve dosyanın doğru mahkemeye gönderilmesi süreci uzatabilir. İzmir gibi büyük şehirlerde ayrı aile mahkemeleri bulunduğundan bu konuda genellikle sorun yaşanmaz, davalar doğrudan aile mahkemesine açılır.
Aile mahkemesinin görev alanı sadece boşanma kararıyla sınırlı değildir. Evlilik birliği içinde ortaya çıkan velayet, vesayet, nafaka, mal rejimi ve aile içi şiddetten kaynaklanan tedbir talepleri de bu mahkemenin görev alanına girer. Bu geniş görev alanı, aile içindeki uyuşmazlıkların farklı mahkemelere dağılmadan tek bir yargı merci önünde çözülmesini sağlar. Anlaşmalı ya da çekişmeli boşanma davası fark etmeksizin, davanın açılacağı mahkeme türü değişmez, her iki dava türü de aile mahkemesinde görülür.
Yetki konusu, aynı görev türündeki mahkemelerden hangisinin coğrafi olarak dosyaya bakacağını belirler. Boşanma davalarında yetkili mahkeme genel kural olarak eşlerden birinin yerleşim yeri mahkemesi veya davadan önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yerin mahkemesidir. Bu kural, eşlerin farklı şehirlerde yaşamaya başladığı durumlarda davanın nerede açılacağı sorusuna cevap verir.
Örneğin bir çift İzmir’de birlikte yaşarken eşlerden biri başka bir şehre taşınmışsa, dava hem İzmir’de hem de eşlerden birinin yeni yerleşim yerinde açılabilir. Bu noktada davayı açan taraf, dosyanın hangi mahkemede görüleceğine kendi tercihiyle karar verebilir. Yetki kuralının bu esnekliği, eşlerin ayrılık sürecinde farklı şehirlerde bulunmasından kaynaklanan pratik sorunları azaltmayı amaçlar.
Yerleşim yeri kavramı, kişinin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yer anlamına gelir ve geçici olarak bulunulan adresle karıştırılmamalıdır. Bir eş iş nedeniyle geçici olarak başka bir şehirde kalıyorsa bu durum tek başına yerleşim yerinin değiştiği anlamına gelmez. Yerleşim yerinin tam olarak neresi sayılacağı bazı durumlarda tartışmalı olabilir, bu yüzden dava açılmadan önce adres kayıt sistemi kayıtları ile fiilen yaşanılan yerin birbiriyle uyumlu olup olmadığına bakılması gerekir.
Davayı açan taraf yetkili mahkemeyi seçerken davalı tarafın da sürece katılabilmesini kolaylaştıracak bir mahkeme belirlemeyi tercih edebilir. Örneğin her iki taraf da halen aynı şehirde yaşıyorsa, davanın bu şehirdeki aile mahkemesinde açılması sürecin ilerlemesini kolaylaştırır. Taraflardan biri farklı bir şehre taşınmış olsa bile, son altı ay içinde birlikte oturulan yer esas alınabildiğinden, davacı bu iki seçenek arasında kendi durumuna uygun olanı belirleyebilir.
Dava yanlış mahkemede açıldığında karşı taraf görev veya yetki itirazında bulunabilir, mahkeme de bu itirazı inceleyerek görevsizlik veya yetkisizlik kararı verebilir. Böyle bir karar davanın reddi anlamına gelmez, dosyanın görevli veya yetkili mahkemeye gönderilmesi sonucunu doğurur. Ancak bu süreç ek zaman gerektirir ve dosyanın yeniden değerlendirilmesi için beklemeye neden olur. Bu nedenle dava açılmadan önce görev ve yetki konusunun netleştirilmesi, sürecin gecikmeden ilerlemesi açısından tercih edilir.
Yetkisizlik kararı verildiğinde taraflardan biri kararın kesinleşmesinden itibaren belirli bir süre içinde dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesini talep edebilir. Bu talep yapılmazsa dava açılmamış sayılır ve süreç baştan başlatılmak zorunda kalınabilir. Bu yüzden yetki itirazıyla karşılaşıldığında gerekli başvurunun süresi içinde yapılması gözetilmesi gereken bir husustur.
Görev veya yetki itirazının davanın en başında, cevap dilekçesiyle birlikte ileri sürülmesi gerekir. Yargılama ilerledikten sonra bu itirazın ileri sürülmesi mümkün olmayabilir, bu nedenle davalı taraf da kendisine tebliğ edilen dava dilekçesini aldıktan sonra görev ve yetki konusunu vakit kaybetmeden değerlendirmelidir. Bu değerlendirme yapılmadan cevap süresi geçirilirse, itiraz hakkı kaybedilebilir ve dava, açıldığı mahkemede görülmeye devam eder.
Boşanma davasıyla birlikte nafaka, velayet ve mal paylaşımı gibi talepler de gündeme gelebilir. Bu talepler ayrı bir dava açılmasını gerektirmez, boşanma davasının içinde fer’i talep olarak ileri sürülebilir. Yani aynı aile mahkemesi, boşanmanın yanı sıra çocukların velayeti, yoksulluk veya iştirak nafakası ve mal rejiminin tasfiyesi konularında da karar verme yetkisine sahiptir.
Bu durum tarafların farklı konular için farklı mahkemelere başvurma zorunluluğundan kurtulmasını sağlar. Örneğin velayet talebi boşanma davasıyla birlikte ileri sürüldüğünde, mahkeme boşanmaya karar verirken çocuğun velayetinin kime bırakılacağını da aynı kararda değerlendirir. Mal paylaşımı konusunda ise taraflar bazen bu talebi boşanma davasından ayrı olarak, boşanma kararı kesinleştikten sonra da açabilir, bu tercih tarafların somut durumuna göre değişebilir.
Eşlerin ayrı şehirlerde yaşadığı durumlarda hangi mahkemenin seçileceği, sürecin pratik yönden nasıl ilerleyeceğini de etkiler. Duruşmalara katılım, tebligat süreçleri ve varsa tanık dinlenmesi gibi işlemler seçilen mahkemenin bulunduğu şehre göre şekillenir. Bu nedenle yerleşim yeri kuralının sunduğu seçenekler arasında karar verirken sadece hukuki uygunluk değil, sürecin yürütülmesindeki pratik koşullar da göz önünde bulundurulmalıdır.
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşları için de yetki kuralları farklılık gösterebilir. Böyle durumlarda dava Türkiye’deki son yerleşim yerinin bağlı olduğu mahkemede açılabilir. Bu tür özel durumlarda dosyanın hangi mahkemede açılacağının önceden değerlendirilmesi, ilerleyen aşamalarda karşılaşılabilecek usul sorunlarının önüne geçilmesine yardımcı olur.
Boşanma davasında görevli mahkemenin aile mahkemesi, yetkili mahkemenin ise eşlerden birinin yerleşim yeri veya son altı aydan beri birlikte oturulan yer mahkemesi olduğu bilinmesi gereken temel bir usul kuralıdır. Bu kuralların doğru uygulanması, davanın gereksiz gecikmeler yaşamadan ilerlemesini sağlar. Nafaka, velayet ve mal paylaşımı gibi taleplerin de aynı dava içinde ileri sürülebilmesi, tarafların sürecini tek bir mahkeme önünde yürütmesine imkan tanır.
Görev ve yetki konusundaki usul kuralları her somut olayda farklı şekilde değerlendirilebileceğinden, sürecin başında bu konuların netleştirilmesi faydalı olur. Bu tür usul sorularının yanı sıra nafaka, velayet ve mal paylaşımı talepleriyle ilgili değerlendirme ihtiyaç duyulduğunda izmir boşanma avukatı arayışında olanlar, boşanma ve aile hukuku alanında hizmet veren bir büroya danışarak sürecin nasıl ilerleyeceği konusunda bilgi alabilir.
Yorum Yap